Plaatsen

De naam Ryptsjerk is afgeleid van Riperkerka, kerk op een ‘ripe’; een zandrug. Deze zandrug is een restant van de laatste ijstijd, die circa 200.000 jaar geleden in Nederland heerste. Op deze zandrug ligt de huidige Oosterdijk, de oudste weg van het dorp. Het voor- of achtervoegsel “rijp” of “ripe” komt in meerdere plaats- en familienamen voor. In de 14e eeuw wordt voor het eerst melding gemaakt van Riperkerka, een nederzetting van vissers, turfmakers en rietsnijders. De rietcultuur en het turfmaken hield lange tijd stand. Het beeld “de Leiker” herinnert nog aan het opbaggeren van de “klyn”, de grondstof voor turf. Bron: Trynwâlden Online

Tytsjerk is een streekdorp dat is ontstaan in de late Middeleeuwen. Het dorp bezat net als de andere dorpen in de noordwestelijke hoek van Tytsjerksteradiel een losse bebouwing aan of nabij de weg die van Toutenburg aan het einde van de Zwarteweg naar Suwâld liep. Bij de driesprong van de Zomerweg, waar ook de kerk in de buurt stond en zuidelijker, was meer concentratie in de bebouwing te vinden. Op de grietenijkaart in de atlas van Schotanus uit 1716 is ook te zien dat Tytsjerk aan de westzijde werd begrensd door een aantal plassen, zandingen. Bron: Friesland Wonderland

Het dorp lag van oorsprong iets westelijker dan nu. Het centrum van het dorp lag rond de Martinuskerk. Deze kerk uit de 12e eeuw staat aan de Canterlandseweg en is een overblijfsel van het oude dorp. Ook de buurtschap Giekerkerhoek stamt uit die tijd. Van oorsprong liep er nog een pad van de kerk naar een kosterswoning en een school. De plaatsnaam zou verwijzen naar de oprichter of eigenaar van de kerk, ene 'Gye'. In 1439 werd de plaats vermeld als 'Gheszerka', in 1511 als Geekerck(e) en in 1580 als Ghietercke. Aan een oudere vermelding als Ghetzercka in 1242 wordt aan de echtheid ervan sterk getwijfeld.(bron Wikipedia)

Wyns Dorp in Tytsjerksteradiel*. Opp. ca. 780 ha. vnl. klei-op-veengebied in gebruik als grasland. Buurschap: Bartlehiem. Door de ligging op de oeverwal van de Dokkumer Ie* had het dorp goede verkeersverbindingen met Dokkum en Leeuwarden. In de middeleeuwen vergaderplaats van Oostergo* (Wininge). Wyns is met lokale wegen verbonden met de buurdorpen in de Trynwâlden* (waarmee wordt samengewerkt) en vandaar met Leeuwarden. Er zijn geen voorzieningen, afgezien van een vnl. toeristisch fietsen voetveer met naastgelegen eetgelegenheid. De voorm. herv. Sint Vituskerk (oorspr. 13e eeuw) wordt gebruikt door de PKN.  Bron: Encyslopedie van Friesland

Aldtsjerk, is een dorp in de gemeente Tytstjerksteradiel, in de Nederlandse provincie Friesland Het ligt langs de doorgaande weg tussen Leeuwarden en Dokkumme. In 2023 telde het dorp 665 inwoners. Onder het dorp valt ook de buurtschap Zevenhuizen Oudkerk is het noordelijkste dorp van de streek Trynwâlden. Het ligt op zandgrond, in het oudere deel van Friesland. De Aldtsjrrksterfeart loopt in noordwestelijke richting naar Bartlehiem. Ten zuidwesten van het dorp ligt de Aldtsjerkstermar Iets ten westen daarvan staat, een poldermolen die uit 1864 dateert. Nabij Oudkerk bevindt zich de Linze Bron: Wikipedia

Oentsjerk ligt op een smalle zandrug en is het middelste dorp in de Trynwâden, een streek die oorspronkelijk bestond uit “trye doarpen nl”. Gytsjerk, Oentsjerk en Aldtsjerk. De dorpen Mûnein, wat tot 1948 bij Oentsjerk behoorde, en Roodkerk worden hier ook nog toe gerekend. Volgens een bekende lengende zijn de dorpen in deze streek ontstaan doordat hier vroeger een rijke weduwe Tryntsje woonde met zeven jongens. Haar zonen kregen ieder als erfdeel een grote boerderij met veel land toebedeeld. In de omgeving waarin zij zich daarna vestigden bouwden ze meerdere huizen en natuurlijk ook een kerk. Ze vernoemden de ontstane buurtschappen naar hun eigen naam. Zo werd Aldtsjerk naar de oudste zoon genoemd en Oentsjerk zou door de zoon Oene gesticht zijn. Gieke bouwde Gytsjerk, Rode werd Roodkerk, Rypke stichtte Ryptsjerk, Tiete bouwde Tytsjerk en Wynse was de grondlegger van Wyns. De gehele streek werd later Trynwâden genoemd, naar het gebied van Tryntsjemuoi. Bron: Jan van der Zwaag

Mûnein Mûnein dankt haar naam aan de graanmolens die hier hebben gestaan. De laatste, een in1897 gebouwde graan- en pelmolen met hoge stelling, is op 29 januari 1911afgebrand en niet herbouwd. Het voormalige molenaarshuis ’t Mounehûs, dat tot 2001 gebruikt is alsboerenbedrijf, werd tot 1922 bewoond door de molenaar Wijbe Tjipkes deVries. Deze Mûneinster was rond 1900 een beroemd schaatsenrijder, hij heeftzowel op de korte- als langebaanwedstrijden vele grote prijzen gewonnen.De dorpsvlag, het dorpswapen, de dorpsnaam en de namen It Mounehoekje, It Mounehûs, de Mounewei de Mounestien en It Kruirêd houden de herinnering aan de vroegere molen in ere. Ook de nog uit de molen afkomstige halve molensteen bij het dorpshuis vormt nog een tastbare herinnering. Bron: Jan van der Zwaag

-